Arıcılık

Arıcılığın izlerine, ilkel “toplayıcılık” biçiminde de olsa (çünkü yuvaların ve arı kovanlarının denetlenmesi söz konusu değildi), Eski Mısır uygarlığında rastlandığı gibi, tarihöncesi mağaralarda da rastlanır (İ.Ö 7000 yıllarında yapılmış kaya resimleri).

Arıcılığın başlıca işlemleri şöyle sıralanabilir: kovanların durumunu anlamak için ilkbahar ziyareti, kovanda yiyecek tükenmişse arıları besleme, anaarı değiştirme, yükselteçlerin ve ek çerçevelerin yerlerine konması, oğul alma, bal alma, kovanları kışlatma. Kovanın açılmasını yada kovandan kovana aktarmayı gerektiren tüm işlemlerde, arıların tepkisini yatıştırmak ve sokmalarını önlemek amacıyla kuru ot, karton, saman gibi şeyler yakılarak içeriye biraz duman püskürtülmelidir. Böcekleri kızdıran şeyler çok çeşitlidir: kokular, çığlıklar, ani hareketler onları irkiltir. Kimi insanlar kovanlara hiçbir zarar görmeden yaklaşır, kimileriyse sokmak için amansızca taarruz eden bir sürü arının saldırısına uğrar; daima ihtiyatlı olmak ve yüzü bir maskeyle korumak gereklidir.

Arıcılık doğal yada yapay çayırların, ağaçlıkların ve çok çiçek veren bitkilerin bulunduğu her yerde yapılabilir. Bununla birlikte bir yerde arılık kurmadan önce, o yerin bal yapıcı bitki kaynaklarını tanımak gerekir: arılar üçgülü, korungayı, fundayı, karabuğdayı severler. Kovanlığın yeri iklime göre de değişir. Kuzey yada soğuk bölgelerde kovanlığı güneye bakan yerlerde, sıcak ülkelerde tersine güneşten korunaklı yerlerde kurmak gerekir.

Bazı ülkelerde, ilkbahar çiçekleri tükendiği zaman, iyi ürün almak için kovanlar çiçeklerin bol olduğu başka yerlere götürülür; hatta bazen art arda birçok yer değiştirilir. Bu işlem Türkiye’nin batı ve güney bölgelerinde deniz kıyısıyla dağlar arasında yapılır; buna kovanların yaylaya çıkarılması denir. Türkiye’de arıcılık iki tür kovanla yapılır: eski tip kovan, modern kovan. Topraktan (küp biçiminde) yapılan yada ince dallardan örülerek mayısla sıvanan silindir biçimindeki eski tip kovanlarda arılar bal peteklerini kovan boşluğuna kendi bildiklerince yaparlar (arıcı bal alırken kovanı bir ucundan açıp bu petekleri kesip çıkarmak zorunda kalır). Modern kovanlar tahtadan yapılır ve biçimleri değişik olsa da hepsi portatif çerçevelidir. Bu çerçevelere arıların işini kolaylaştırmak üzere önceden levha halinde bal mumundan petek taslakları yapıştırılır. Arılar bunu kolaylıkla tamamlayarak balla doldururlar. Arıcı peteği çıkarıp balını boşalttıktan sonra gene yerine koyabilir. Böylece hem petek ziyan olmaz, hem arılar rahatsız edilmez.

Başlıca arı hastalıkları şunlardır: yavrular için larva hastalığı (Amerikan ve Avrupa), mantar hastalıkları; yetişkin arılar için akaryoz, nozemoz, mayıs hastalığı, dizanteri. Ayrıca arıların düşmanları da vardır: arı canavarı, yabanarısı, eşekarısı, ölübaş kelebek. Güvelerde kovanlara dadanabilir; bunların kurtçukları balmumu petekleri harap eder; karıncalar kovana dadanırsa balı yağma ederler; fare gibi kemirgenler de hem kovanı hem petekleri harap ederler.

Türkiye’de hemen hemen her bölgede arıcılık yapılır. Ancak en iyi bal çayırların bol, ormanın kıt olduğu yüksek yerlerde elde edilir: Kars, Ankara vb. Batı ve Güney Anadolu’da, Doğu Karadeniz bölgesinde tüm kıyı kesimindeki yüksek yerlerde yaygın ölçüde arıcılık yapılır: İzmir, Balıkesir, Muğla, Aydın, Antalya, Adana, Ordu, Giresun vb.

Dünyada arıcılık yapılan ülkelerin başında ABD gelir. Onu Arjantin, Kanada, Fransa, Türkiye, Meksika, Polonya, Romanya, İspanya ve Avustralya ülkeleri izler.